Netsis Stok ABC Analizi SQL: TBLSTHAR ile Pareto Ciro Raporu

Stok yönetiminde 80/20 (Pareto) kuralı, toplam cironun yaklaşık %80'inin stok kalemlerinizin yalnızca %20'si tarafından üretildiğini söyler. Bu kurala dayanan ABC analizi; işletmelerin tedarik önceliklerini belirlemesini, depo yerleşimini optimize etmesini ve sermaye bağlanan ölü stokları tespit etmesini sağlar. Netsis ERP üzerinde bu analizi doğru kurabilmek için stok hareketlerinin tutulduğu ana tablo olan TBLSTHAR üzerindeki hareket tiplerini ve iade yönlerini doğru filtrelemek şarttır.

Birçok ERP kullanıcısı, satış faturalarını toplarken yalnızca çıkış (STHAR_GCKOD = 'C') hareketlerini dikkate alır. Ancak satış iadeleri (STHAR_GCKOD = 'G') net cirodan düşülmediğinde, yüksek tutarlı fakat sürekli iade dönen sorunlu ürünler yanlışlıkla en değerli ürün grubu olan "A Grubu" içinde listelenir. Bu yazıda, Netsis tablo yapısı kurallarına uygun olarak T-SQL window fonksiyonları ile dinamik ve iade düzeltmeli ABC sınıflandırması yapıyoruz.

Netsis TBLSTHAR Tablosunda Satış ve Net Ciro Mantığı

Netsis mimarisinde fatura ve irsaliye satırları doğrudan TBLSTHAR tablosunda saklanır. Fatura satırlarında hazır bir "toplam satır tutarı" kolonu bulunmaz. Net satır tutarı, hareket miktarı (STHAR_GCMIK) ile KDV/iskonto sonrası net birim fiyatın (STHAR_NF) çarpımıyla elde edilir. Brüt liste fiyatı olan STHAR_BF kullanılırsa iskontolar yansımayacağı için ciro şişkin görünür.

Satış cirosunu doğru hesaplamak için iki temel alana odaklanmak gerekir:

1. STHAR_FTIRSIP (Belge Tipi): Satış faturaları '1' değeriyle tutulur. Faturalaşmamış irsaliyeler de dahil edilecekse '3' kodu eklenir. Ancak dönemsel kesinleşmiş ciro raporlarında mükerrerliği önlemek adına sadece fatura satırları ('1') veya irsaliye durumu netleştirilerek sorgulanmalıdır.
2. STHAR_GCKOD (Giriş/Çıkış Yönü): Normal satış hareketleri depodan çıkış olduğu için 'C' kodludur. Müşteriden gelen satış iadesi faturaları ise stoğa giriş oluşturduğu için STHAR_FTIRSIP = '1' olduğu halde STHAR_GCKOD = 'G' olarak işaretlenir. Bu sebeple net ciro bulunurken 'G' hareketleri eksi olarak toplanmalıdır.

ABC Sınıfları ve Eşik Değerleri

Pareto analizinde ürünler kümülatif ciro paylarına göre üç ana kategoriye ayrılır:

• A Grubu (Kritik Stoklar): Kümülatif cironun %0 ile %80 arasını oluşturan en değerli ürünlerdir. Stoksuz kalma maliyeti en yüksek gruptur; sipariş periyotları sıkı takip edilir.
• B Grubu (Orta Öncelikli Stoklar): Kümülatif cironun %80 ile %95 arasını oluşturan ürünlerdir. Dengeli bir stok takip politikası uygulanır.
• C Grubu (Düşük Öncelikli / Kuyruk Stoklar): Kümülatif cironun son %5'lik dilimini (%95 - %100) oluşturan ürünlerdir. Genellikle ürün çeşidinin çoğunluğunu oluştururlar ancak sermaye getirileri düşüktür.

Aşağıdaki sorgularda bu eşik değerleri dinamik olarak hesaplanmaktadır.

1. Yanıltıcı Ciro Sorgusu (İadeleri Yok Sayan Hatalı Yaklaşım)

Aşağıdaki sorgu, sahada en sık yapılan hatayı göstermektedir. İadeler hesaba katılmadığı için ürünlerin brüt satışı ciro sanılır:

-- HATALI YAKLAŞIM: İadeler düşülmeden sadece çıkışlar toplanıyor
SELECT 
    STOK_KODU,
    SUM(STHAR_GCMIK * STHAR_NF) AS HataliBrutCiro
FROM TBLSTHAR
WHERE STHAR_FTIRSIP = '1'
  AND STHAR_GCKOD = 'C'
  AND SUBE_KODU = 0
  AND STHAR_TARIH >= '20260101' AND STHAR_TARIH < '20270101'
GROUP BY STOK_KODU
ORDER BY HataliBrutCiro DESC;

2. Doğru Net Ciro Hesaplama Sorgusu (İade Düşümlü)

Doğru net ciro için CASE yapısı ile çıkışlar pozitif, girişler negatif toplanır. Ayrıntılı stok hareket mantığı için Netsis stok hareketleri rehberine göz atabilirsiniz.

-- DOĞRU HESAPLAMA: Satış faturalarında G=İade (-), C=Satış (+)
SELECT 
    s.STOK_KODU,
    MAX(s.STOK_ADI) AS STOK_ADI,
    SUM(CASE 
            WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF
            WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF)
            ELSE 0 
        END) AS NetCiro,
    SUM(CASE 
            WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK
            WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -h.STHAR_GCMIK
            ELSE 0 
        END) AS NetSatismiktari
FROM TBLSTHAR h
INNER JOIN TBLSTSABIT s ON s.STOK_KODU = h.STOK_KODU
WHERE h.STHAR_FTIRSIP = '1'
  AND h.SUBE_KODU = 0
  AND h.STHAR_TARIH >= '20260101' AND h.STHAR_TARIH < '20270101'
GROUP BY s.STOK_KODU
HAVING SUM(CASE WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF) ELSE 0 END) > 0
ORDER BY NetCiro DESC;

3. Tam Kapsamlı Stok ABC Analizi (Pareto SQL)

T-SQL window fonksiyonları (SUM() OVER) kullanılarak kümülatif ciro ve kümülatif yüzde hesaplanır; ardından her ürün A, B veya C sınıfına atanır:

WITH UrunNetCiro AS (
    SELECT 
        h.STOK_KODU,
        MAX(s.STOK_ADI) AS STOK_ADI,
        MAX(s.GRUP_KODU) AS GRUP_KODU,
        SUM(CASE 
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF)
                ELSE 0 
            END) AS NetCiro
    FROM TBLSTHAR h
    INNER JOIN TBLSTSABIT s ON s.STOK_KODU = h.STOK_KODU
    WHERE h.STHAR_FTIRSIP = '1'
      AND h.SUBE_KODU = 0
      AND h.STHAR_TARIH >= '20260101' AND h.STHAR_TARIH < '20270101'
    GROUP BY h.STOK_KODU
    HAVING SUM(CASE WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF) ELSE 0 END) > 0
),
KumulatifHesap AS (
    SELECT 
        STOK_KODU,
        STOK_ADI,
        GRUP_KODU,
        NetCiro,
        SUM(NetCiro) OVER (ORDER BY NetCiro DESC ROWS UNBOUNDED PRECEDING) AS KumulatifCiro,
        SUM(NetCiro) OVER () AS GenelToplamCiro
    FROM UrunNetCiro
),
ParetoOran AS (
    SELECT 
        STOK_KODU,
        STOK_ADI,
        GRUP_KODU,
        NetCiro,
        KumulatifCiro,
        GenelToplamCiro,
        CAST((NetCiro / NULLIF(GenelToplamCiro, 0)) * 100.0 AS DECIMAL(18, 2)) AS CiroPayYuzde,
        CAST((KumulatifCiro / NULLIF(GenelToplamCiro, 0)) * 100.0 AS DECIMAL(18, 2)) AS KumulatifYuzde
    FROM KumulatifHesap
)
SELECT 
    STOK_KODU,
    STOK_ADI,
    GRUP_KODU,
    NetCiro,
    CiroPayYuzde,
    KumulatifYuzde,
    CASE 
        WHEN KumulatifYuzde <= 80.00 THEN 'A'
        WHEN KumulatifYuzde <= 95.00 THEN 'B'
        ELSE 'C'
    END AS ABC_SINIFI
FROM ParetoOran
ORDER BY NetCiro DESC;

4. ABC Sınıfları Dağılım Özeti (Yönetici Raporu)

Yukarıdaki sınıflandırmanın ardından sınıfların genel ciro ve ürün adedi dağılımını gösteren özet sorgu:

WITH UrunNetCiro AS (
    SELECT 
        h.STOK_KODU,
        SUM(CASE 
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF)
                ELSE 0 
            END) AS NetCiro
    FROM TBLSTHAR h
    WHERE h.STHAR_FTIRSIP = '1'
      AND h.SUBE_KODU = 0
      AND h.STHAR_TARIH >= '20260101' AND h.STHAR_TARIH < '20270101'
    GROUP BY h.STOK_KODU
    HAVING SUM(CASE WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF) ELSE 0 END) > 0
),
KumulatifHesap AS (
    SELECT 
        STOK_KODU,
        NetCiro,
        CAST((SUM(NetCiro) OVER (ORDER BY NetCiro DESC ROWS UNBOUNDED PRECEDING) / 
              NULLIF(SUM(NetCiro) OVER (), 0)) * 100.0 AS DECIMAL(18, 2)) AS KumulatifYuzde
    FROM UrunNetCiro
),
Siniflandirilmis AS (
    SELECT 
        STOK_KODU,
        NetCiro,
        CASE 
            WHEN KumulatifYuzde <= 80.00 THEN 'A'
            WHEN KumulatifYuzde <= 95.00 THEN 'B'
            ELSE 'C'
        END AS ABC_SINIFI
    FROM KumulatifHesap
)
SELECT 
    ABC_SINIFI,
    COUNT(STOK_KODU) AS ToplamUrunSayisi,
    SUM(NetCiro) AS SinifToplamCiro,
    CAST((SUM(NetCiro) / (SELECT SUM(NetCiro) FROM Siniflandirilmis)) * 100.0 AS DECIMAL(18, 2)) AS CiroOrani
FROM Siniflandirilmis
GROUP BY ABC_SINIFI
ORDER BY ABC_SINIFI;

5. Parametreli ve Depo Filtreli ABC Analizi

Analizi belirli bir depo veya tarih aralığına göre çalıştırmak istediğinizde aşağıdaki parametrik şablonu kullanabilirsiniz. Rapor hatalarından kaçınmak için ERP raporlamada 10 hata yazımızı inceleyebilirsiniz.

DECLARE @BasTarih DATETIME = '2026-01-01';
DECLARE @BitTarih DATETIME = '2026-12-31 23:59:59';
DECLARE @SubeKodu SMALLINT = 0;
DECLARE @DepoKodu SMALLINT = 1; -- Belirli bir depo filtrelenmek istenirse

WITH DepoCiro AS (
    SELECT 
        h.STOK_KODU,
        MAX(s.STOK_ADI) AS STOK_ADI,
        SUM(CASE 
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF
                WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF)
                ELSE 0 
            END) AS NetCiro
    FROM TBLSTHAR h
    INNER JOIN TBLSTSABIT s ON s.STOK_KODU = h.STOK_KODU
    WHERE h.STHAR_FTIRSIP = '1'
      AND h.SUBE_KODU = @SubeKodu
      AND (@DepoKodu IS NULL OR h.DEPO_KODU = @DepoKodu)
      AND h.STHAR_TARIH BETWEEN @BasTarih AND @BitTarih
    GROUP BY h.STOK_KODU
    HAVING SUM(CASE WHEN h.STHAR_GCKOD = 'C' THEN h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF WHEN h.STHAR_GCKOD = 'G' THEN -(h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF) ELSE 0 END) > 0
),
SiraliListe AS (
    SELECT 
        STOK_KODU,
        STOK_ADI,
        NetCiro,
        CAST((SUM(NetCiro) OVER (ORDER BY NetCiro DESC ROWS UNBOUNDED PRECEDING) / 
              NULLIF(SUM(NetCiro) OVER (), 0)) * 100.0 AS DECIMAL(18, 2)) AS KumulatifYuzde
    FROM DepoCiro
)
SELECT 
    STOK_KODU,
    STOK_ADI,
    NetCiro,
    KumulatifYuzde,
    CASE 
        WHEN KumulatifYuzde <= 80.00 THEN 'A (Yüksek Öncelik)'
        WHEN KumulatifYuzde <= 95.00 THEN 'B (Orta Öncelik)'
        ELSE 'C (Düşük Öncelik)'
    END AS Segment
FROM SiraliListe
ORDER BY NetCiro DESC;

Sık yapılan hatalar

• İade hareketlerini yok saymak: Satış faturaları (STHAR_FTIRSIP = '1') filtrelendiğinde STHAR_GCKOD = 'G' satırları düşülmezse, iadesi yüksek ürünler haksız yere A sınıfına girer.
• STHAR_BF ile hesaplama yapmak: Liste fiyatı iskonto içermez. Satış cirosu hesaplanırken net fiyat olan STHAR_NF kullanılmalıdır.
• Şube filtresi koymamak: Çok şubeli Netsis kurulumlarında SUBE_KODU filtresi verilmezse farklı şubelerin verileri birbirine karışır.
• İrsaliye ve faturayı mükerrer toplamak: STHAR_FTIRSIP IN ('1', '3') filtresi kullanılırken faturalanmış irsaliyelerin tekrar sayılmaması için dikkat edilmelidir. Dönem cirosunda fatura bazlı ('1') gitmek en güvenli yoldur.
• Sıfır ve negatif cirolu ürünleri kümülatife dahil etmek: İadesi satışından fazla olan (net cirosu eksiye düşen) veya hiç satışı olmayan ürünler HAVING NetCiro > 0 filtresiyle Pareto tabanından çıkarılmalıdır.

Sık sorulanlar

ABC analizini ciro yerine miktar bazında yapabilir miyim? Evet. Sorgulardaki h.STHAR_GCMIK * h.STHAR_NF hesaplaması yerine doğrudan h.STHAR_GCMIK miktarını kullanarak miktar bazlı hareket yoğunluğu Pareto raporu elde edebilirsiniz.

ABC sınıf yüzdelerini (%80 / %15 / %5) değiştirebilir miyim? Evet. Sektörünüze veya işletme dinamiklerinize göre CASE WHEN KumulatifYuzde <= 70.00 THEN 'A' gibi eşik değerlerini dilediğiniz gibi güncelleyebilirsiniz.

Dövizli satışlar bu sorguda nasıl değerlendirilir? Bu sorgular yerel para birimi (TL) bazındaki net fiyatı (STHAR_NF) baz alır. Rapor döviz cinsinden alınacaksa STHAR_DOVTIP ve STHAR_DOVFIAT kolonları dikkate alınmalıdır.

Netsis veritabanınızda doğru filtrelenmiş SQL sorguları kurmak stok yönetiminizi güçlendirir. İhtiyacınız olan tüm stok, cari ve ciro analizlerini doğal dille yazarak saniyeler içinde almak için Erp Asistanı'nı hemen deneyebilirsiniz.

Ücretsiz üye olun, istediğiniz sorguyu doğal dille alın →